Trên thế giới, ngôn ngữ học địa lý đã phát triển từ rất sớm và mang lại tính hiệu quả cũng như tính ứng dụng cao, sản phẩm là các Atlas (tập bản đồ) ngôn ngữ. Hướng nghiên cứu phương ngữ địa lý ở Việt Nam ít có công trình nghiên cứu đề cập đến vấn đề xây dựng bản đồ phương ngữ/ tiếng địa phương. Đây được xem là một khoảng trống cần lấp đầy và cũng là một nhiệm vụ quan trọng của ngôn ngữ học địa lý.

Tiếp cận hướng nghiên cứu của phương ngữ địa lý cũng như các lý thuyết, kỹ thuật của việc xây dựng bản đồ; cuốn sách bước đầu chỉ ra những đặc trưng ngữ âm của tiếng Thanh Hóa ở các thành phần âm tiết là phụ âm đầu, vần và thanh điệu. Cuốn sách cho thấy những nét chung của tiếng Thanh Hóa so với tiếng Việt toàn dân cũng như những điểm khác biệt, có riêng của tiếng Thanh Hóa.

Những đặc trưng ngữ âm của tiếng Thanh Hóa khác biệt với tiếng Việt toàn dân thể hiện qua các biến thể. Trong số các biến thể này có những biến thể mang tính phổ quát chung cho cả khu vực nhưng cũng có những biến thể chỉ có riêng ở một vài điểm khảo sát.

Tiếng Thanh Hóa có 22 phụ âm đầu; trong đó có 11 biến thể khác với tiếng Việt toàn dân. Các biến thể của hệ thống phụ âm đầu vừa có những điểm giống với phương ngữ Bắc vừa có những đặc điểm giống với phương ngữ Trung; mặt khác cũng có những biến thể mang đặc trưng riêng của khu vực Thanh Hóa. Trong số các biến thể đang được sử dụng ở đây, có một số biến thể mang đặc trưng phát âm của địa phương nhưng cũng có những biến thể phản ánh sự phát triển của ngữ âm lịch sử tiếng Việt. Đây là những minh chứng, góp phần quan trọng trong việc nghiên cứu ngữ âm tiếng Việt.

Hệ thống vần tiếng Thanh Hóa có 16 biến thể. Các biến thể này chủ yếu xảy ra ở âm chính. Ở đây cũng tồn tại một số vần không có trong tiếng Việt toàn dân cũng như một số vần chỉ tồn tại rất ít ở một số thổ ngữ. Các biến thể vần đôi khi xuất hiện lẻ tẻ ở một số từ nhưng lại có tính đánh dấu, phổ biến ở nhiều khu vực khảo sát. Bên cạnh đó, các biến thể của hệ thống vần ở đây có nhiều điểm tương đồng với các biến thể hệ thống

vần  ở các thổ ngữ của phương ngữ Trung hay trong tiếng Mường. Đây chính là những tư liệu quan trọng giúp chúng ta có thể tìm hiểu sâu hơn về những vấn đề của ngữ âm lịch sử tiếng Việt.

Hệ thống thanh điệu tiếng Thanh Hóa thể hiện rõ tính chất 5 thanh; trong đó hiện tượng lẫn lộn giữa thanh hỏi và thanh ngã diễn ra phổ biến. Xu hướng phát âm thanh hỏi

thành thanh ngã diễn ra lẻ tẻ trong khi hiện tượng phát âm ngã thành hỏi là xu hướng chủ yếu.

Từ việc miêu tả các biến thể ngữ âm ở Thanh Hóa, chúng tôi đã quy nhóm, định vị địa bàn phân bố của các biến thể ngữ âm để làm cơ sở cho việc xây dựng bản đồ. Sử dụng các kỹ thuật và phương pháp xây dựng bản đồ dựa trên phần mềm ArcGIS 8.0 bản desktop, có 25 bản đồ biến thể ngữ âm tiếng Thanh Hóa đã được xây dựng; bao gồm 8 bản đồ biến thể phụ âm đầu, 15 bản đồ biến thể vần và 2 bản đồ biến thể thanh điệu