Từ đầu thế kỷ XX, văn học Việt Nam bước vào thời kỳ hiện đại. Quá trình hiện đại hóa diễn ra với nhiều cấp độ và
qua nhiều giai đoạn khác nhau. Nếu đứng về góc độ phân kỳ văn học mà xét thì mốc lớn 1945 chấm dứt gần một trăm năm nô lệ dưới chế độ thực dân Pháp, khai sinh ra nhà nước dân chủ cộng hòa do nhân dân làm chủ được xem là chuyển động lịch sử lớn nhất của thế kỷ và cũng là của mọi hoạt động sáng tạo tinh thần trong đó có văn học. Từ 1945 cho đến hết thế kỷ XX, hơn nửa thế kỷ có hai giai đoạn lớn: thời kỳ 1945-1975 diễn ra hai cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc chống thực dân Pháp và chống Mỹ xâm lược. Từ 1975 cho đến năm 2000 là thời kỳ đổi mới của đất nước và cũng là của văn chương bao gồm hai giai đoạn nhỏ: tiền đổi mới 1975-1986 và đổi mới toàn diện 1986-2000. Trở lại với gần nửa thế kỷ đầu của văn học cũng có thể chia thành hai giai đoạn 1900-1930 và 1930-1945. Ba mươi năm đầu thế kỷ là thời kỳ hệ tư tưởng phong kiến suy thoái và được thay thế bằng những tư tưởng dân chủ tiến bộ. Ảnh hưởng của phương Tây, nhất là những tư tưởng của cách mạng tư sản Pháp về bình đẳng, bác ái, tự do đã tác động đến tầng lớp tri thức và văn nghệ sĩ. Văn học Pháp ảnh hưởng trực tiếp đến văn học Việt Nam và góp phần hình thành nhiều thể loại và tạo thêm nhiều cái mới cho văn học.

An ninh phi truyền thống - Những vấn đề lý thuyết và thực tiễn

Bộ Lịch sử văn học Việt Nam được biên soạn nhằm đáp ứng yêu cầu tìm hiểu, nghiên cứu về văn học Việt Nam của đông đảo bạn đọc và các nhà chuyên môn. Tổng Chủ biên là Giáo sư - Nhà giáo nhân dân Hà Minh Đức, cùng với sự tham gia cộng tác của rất nhiều nhà khoa học trong giới văn học ở các viện nghiên cứu chuyên ngành và các trường Đại học trong cả nước.
Dựa trên kết quả phân kỳ lịch sử văn học, bộ Lịch sử văn học Việt Nam dự kiến gồm 10 tập. Tùy dung lượng, có tập sẽ chia thành nhiều quyển. Với mục tiêu tổng kết thực tiễn lịch sử văn học Việt Nam, bộ sách là công trình khoa học có chất lượng, có tính hệ thống và quan điểm khoa học hiện đại, góp phần khẳng định vị thế, vai trò của văn học Việt Nam với tư cách một lĩnh vực khoa học chuyên ngành và trong tương quan liên ngành khoa học xã hội và nhân văn nói chung.
Trong đó tập trung nhận thức, đánh giá và định giá các hiện tượng văn học, các giai đoạn văn học một cách khách quan, thỏa đáng đặt trong bối cảnh dân tộc, khu vực và quốc tế. Công trình là bức tranh đa dạng và phong phú với những đường nét riêng chung, mang tính tổng kết mười thế kỷ văn học với giá trị khoa học và thực tiễn lớn, hỗ trợ cho việc nghiên cứu lịch sử văn học dân tộc ở các viện nghiên cứu và cho việc giảng dạy văn học sử Việt Nam ở các trường đại học khoa học xã hội và nhân văn, các trường đại học sư phạm và trung học, đồng thời đáp ứng nhu cầu tìm hiểu của đông đảo bạn đọc.
Bộ Lịch sử văn học Việt Nam lần này được sắp xếp theo các thời kỳ lịch sử của văn học, từ văn học dân gian đến văn học thành văn ở các giai đoạn thuộc thời kỳ trung đại, cận đại, hiện đại với những đỉnh cao của các phong cách sáng tạo. Sách có cấu trúc như sau:
Tập I: Lịch sử văn học Việt Nam: Văn học dân gian
Tập II: Lịch sử văn học Việt Nam (từ thế kỷ X - hết thế kỷ XIV)
Tập III: Lịch sử văn học Việt Nam (thế kỷ XV)
Tập IV: Lịch sử văn học Việt Nam (từ thế kỷ XVI - thế kỷ XVII)
Tập V: Lịch sử văn học Việt Nam (từ thế kỷ XVIII - nửa đầu thế
kỷ XIX)
Tập VI: Lịch sử văn học Việt Nam (nửa sau thế kỷ XIX)
Tập VII: Lịch sử văn học Việt Nam (1900-1930)
Tập VIII: Lịch sử văn học Việt Nam (1930-1945)
Tập IX: Lịch sử văn học Việt Nam (1945-1975)
Tập X: Lịch sử văn học Việt Nam (1976-2000)
Mỗi một tập trong bộ Lịch sử văn học Việt Nam có một hoặc đồng tác giả chủ biên, được biên soạn theo phương châm cập nhật, chất lượng và cố gắng bám sát tiến trình các giai đoạn phát triển của Lịch sử văn học Việt Nam. Mỗi tập do một tập thể biên soạn là các nhà nghiên cứu có uy tín trong giới văn học trong nước cũng như trên trường quốc tế.

Cuốn sách “Không gian văn hóa Việt Nam: Tiểu vùng văn hóa Đồng bằng sông Cửu Long” giúp người đọc khám phá những nét đặc sắc của vùng đất cực Nam Tổ quốc. Tác phẩm giới thiệu đời sống văn hóa, phong tục tập quán, tín ngưỡng, lễ hội và sinh hoạt cộng đồng của cư dân nơi đây. Qua đó, người đọc hiểu rõ hơn sự giao thoa văn hóa giữa các dân tộc Kinh, Khmer, Hoa và Chăm trong vùng. Với nội dung phong phú và cách trình bày dễ hiểu, cuốn sách góp phần làm nổi bật bản sắc văn hóa độc đáo của Đồng bằng sông Cửu Long. Đây là tài liệu hữu ích cho những ai yêu thích và muốn tìm hiểu về văn hóa Việt Nam.

Cuốn tiểu thuyết về đề tài phòng, chống tội phạm

Hai bậc thầy, hai nhà phê bình lớn và cũng là bậc tiền bối của tôi ở Viện Văn học là Vũ Ngọc Phan trong “Nhà văn hiện đại”,và Hoài Thanh trong “Thi nhân Việt Nam”; một người chọn 79 nhà văn, một người chọn 45 nhà thơ cho sách của mình. Còn tôi, ở sách này, tôi chọn 85 nhà văn, nhà văn hóa là đối tượng tôi đã có hạnh phúc được đọc, được khảo sát, được chiêm nghiệm trong suốt hành trình nghề nghiệp, kể từ năm 1960 là năm tôi vào nghề, ở địa chỉ công tác là Viện Văn học - 20 Lý Thái Tổ, Hà Nội.

 Con số 85 tác giả, xếp theo thứ tự năm sinh, với khởi đầu là một số tên tuổi làm nên những chuyển động lớn trong văn học thời trung đại, kể từ Chu Văn An, Lê Thánh Tông, Nguyễn Bỉnh Khiêm... cho đến Nguyễn Du, Nguyễn Công Trứ, Cao Bá Quát, Nguyễn Trường Tộ...; còn số rất lớn là những tên tuổi làm nên gương mặt thế kỷ XX khi văn học Việt Nam chuyển vào quỹ đạo hiện đại. Do hứng thú riêng, do nhu cầu của công việc và do các giới hạn của khả năng nên tôi chỉ có thể đến với 85 “gương mặt”. Còn nhiều, rất nhiều tên tuổi khác cũng rất tiêu biểu, rất sáng giá, rất đáng tôn vinh đã được đề cập ở nhiều cuốn sách khác của các bậc thầy và đồng nghiệp. Mặt khác, dừng lại ở 5 gương mặt thuộc thế hệ 4X, tôi cũng đành phải để trống rất nhiều tên tuổi mới và trẻ, ở các thế hệ từ sau 5X là đội ngũ hiện đang đóng vai trò chủ lực làm nên gương mặt văn chương Việt thời Đổi mới và Hội nhập... Chọn cách viết chân dung cho 85 tác giả ở sách này tôi muốn đến với một mục tiêu khác, một cách tiếp cận khác với hai cuốn sách đã in: “Phác thảo văn học Việt Nam hiện đại - thế kỷ XX“ và “Văn học Việt Nam hiện đại trong đồng hành cùng lịch sử”; cả ba có ý nghĩa bổ sung cho nhau để làm nên một tổng kết cho 50 năm nghề và nghiệp.

 Một số tác giả trong sách này tôi có quá trình “theo đuổi” khá lâu; nếu tính từ bài viết đầu tiên thì có người là trên 50 năm như Nam Cao, hoặc trên 30 năm như Hồ Chí Minh - cả hai đều đã có công trình in riêng. Có tác giả, tôi có dịp viết đi viết lại nhiều lần. Nhưng khi đưa vào sách này, thì tất cả đều được viết mới, viết lại trong bối cảnh hơn ba thập niên mang tên Đổi mới và Hội nhập. 

Và, dẫu dài hoặc ngắn, qua 85 chân dung, tôi đều có chủ ý hoặc mong muốn khai thác cho được một hoặc vài khía cạnh có ý nghĩa, trước hết đối với bản thân mình, nhằm qua họ mà thấu hiểu những bài học nhân sinh và nghề nghiệp trước các yêu cầu và thử thách của hoàn cảnh. 

Tám mươi lăm, hoặc năm mươi, hoặc một trăm, hoặc hơn nữa để nói đến những gương mặt tiêu biểu của văn hóa, văn chương, học thuật Việt Nam - đó là điều tùy thuộc vào quan niệm và cách chọn của mỗi người. Đây chỉ là cách chọn phù hợp với vốn đọc, vốn nghĩ, vốn hiểu, sự yêu mến, và cả những bất cập cùng hạn chế của riêng tôi. Dễ hiểu là còn rất nhiều người xứng đáng mà tôi chưa có điều kiện viết, hoặc chưa viết được. 

Năm 2017, 85 chân dung văn hóa văn chương Việt đã được xuất bản và phát hành dưới dạng sách in, may mắn thay, ấn bản này được đông đảo độc giả đón nhận và phản hồi tích cực. Đến nay, năm 2025, tôi lại được Nhà xuất bản ngỏ lời xuất bản thành bộ sách 3 tập dưới dạng sách điện tử và sách nói. Mong muốn với sự hỗ trợ của công nghệ, những ấn bản “chuyển đổi số” sẽ vươn xa, đến nhanh và đến gần hơn với bạn đọc bốn phương.

Cuối cùng xin được gửi lời cảm ơn chân thành đến Ban Giám đốc Nhà xuất bản Thông tin và Truyền thông và Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương đã có rất nhiều động viên và giúp đỡ quý báu trong quá trình xuất bản “đứa con tinh thần” này.

Cuốn hồi ký "Gia đình, cuộc đời và sự nghiệp" là thước phim chân thực và đầy cảm xúc về cuộc đời của Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Đặng Trọng Hải.

Khúc tâm tình là tình cảm chân thành, mộc mạc gửi đến
người thân, bạn bè, đồng đội, đặc biệt là quê hương - nơi đã
từng neo giữ tâm hồn, là sợi dây kết nối giữa cội nguồn với  hiện tại và tương lai; nơi nuôi dưỡng lòng biết ơn, tình
thương nỗi nhớ; tri ân sâu sắc với truyền thống lịch sử
và văn hóa... Chính nơi ấy mỗi con người được sinh ra,
lớn lên, tôi luyện và trưởng thành, được cống hiến bằng
tấm lòng tự tin, tự nguyện, tự giác, cùng phấn đấu cho
tình yêu, lẽ phải và công bằng.

Tiểu thuyết về cuộc chiến chống tội phạm sử dụng công nghệ cao

 Mỗi câu chữ trong Ngộ giúp ta được trở về với chính mình, rũ bỏ những tham sân si, được mất. Chỉ còn ta đối diện với ta, học cách mỉm cười trước sóng gió và học cách buông để lòng nhẹ nhõm. Với Ngộ, ta như được ngồi bên một tách trà thơm, lắng nghe lời tâm sự nhỏ nhẹ, chân tình của một người đi trước.

Mỗi bài thơ trong "Hồn quê" là một lát cắt ký ức, là lời nhắc nhở thế hệ mai sau về cội nguồn, về tổ tiên và những giá trị nhân văn cao đẹp.

Hái dọc đường hoa: "Hái dọc đường hoa" là cuốn nhật ký bằng thơ ghi lại những sắc màu, hương thơm mà tác giả Phương Việt đã gom góp được trên đường đời.

Cuốn sách tập hợp những bài viết tâm huyết, sâu sắc của GS.TS Trần Ngọc Vương. Qua cuốn sách, “cái dòng riêng văn học dân tộc được giải mã, được phân tích, được đọc, cắt nghĩa và diễn dịch thông qua việc đặt trong nguồn chung của lịch sử và lịch sử tư tưởng của Việt Nam, Đông Á và thế giới”, đúng như TS Phạm Xuân Thạch đã trân trọng nhận xét.

Truyện cười là một thể loại hiện đang được đông đảo độc giả yêu thích. Có độc giả nói với tôi, mỗi khi cầm một tờ báo quen thuộc trong tay, bài đầu tiên mở ra xem là xem trang có đăng truyện cười. Tại sao truyện cười lại được đọc giả yêu thích? Theo tôi, cái chính là độc giả muốn xem cách tác giả phát hiện ra cái hài hước, châm biếm về một sự vật, sự kiện, hiện tượng mà họ vẫn thường hay gặp trong cuộc sống thường nhật, để rồi sau đó người xem được cười và tự suy ngẫm sâu hơn về bản chất của sự việc, sự vật, hiện tượng ấy qua quan điểm phê phán của tác giả. Một truyện cười, trước hết vấn đề trình bày phải mang ý nghĩa xã hội đang được đông đảo quần chúng quan tâm. Ý nghĩa xã hội càng lớn, càng sâu sắc càng được nhiều độc giả đọc. Hiện nay, những vấn đề có ý nghĩa xã hội nổi bật là sự lạc hậu; sự xơ cứng của bộ máy hành chính; sự bất cập ở mọi cấp độ của hệ thống giáo dục; đô thị và cơ sở hạ tầng yếu kém (ô nhiễm môi trường, ùn tắc giao thông, ngập nước, mất điện); đầu tư nhiều công trình không có hiệu quả, nạn tham nhũng và lãng phí đang trở thành phổ biến, an sinh xã hội chưa tốt, hệ thống y tế đắt đỏ và chất lượng dịch vụ yếu kém v.v… Thứ hai, truyện cười phải có tính hài hước, châm biếm, vì vậy cách trình bày của nó phải mang tính văn học, có thắt nút tốt để người đọc tò mò theo dõi suốt cả câu chuyện, đến lúc đột ngột mở nút tạo ra được sự bất ngờ thú vị cho đọc giả khiến họ cười, nhưng cười mà xót xa trước sự tồn tại của cái xấu, mà căm giận cái xấu và muốn tham gia xoá bỏ cái xấu đó trong xã hội. Do đó, truyện cười không đả kích vào một con người cụ thể mà chỉ đả kích vào thói hư tất xấu của con người nói chung để mong sao con người tốt đẹp lên mà thôi. Ðó cũng là tính nhân văn của thể loại truyện cười. Vì thế, người viết truyện cười muốn thành công, phải biết yêu cuộc sống, yêu con người và luôn khát khao mong muốn cuộc sống và những con người quanh ta - trong đó có ta, ngày một hoàn thiện. Người thành thị méo mó là tuyển tập các truyện cười được tác giả ghi lại ở cuộc sống đời thường nơi thành thị...

Giữa nhịp sống vội vã của thực tại, tác phẩm "Mấy nẻo đi về" (Bút ký & Tản văn) của tác giả Nguyễn Ngọc Lợi như một nốt trầm xao xuyến, mời gọi độc giả ngược dòng thời gian để neo đậu vào những miền ký ức sâu thẳm.

"Mấy nẻo đi về" không chỉ là những thước phim chân thực lưu giữ lịch sử, văn hoá và vẻ đẹp của đất và người miền Trung, mà còn là một đóa tâm hoa mượt mà, sâu lắng dành tặng riêng cho những ai luôn đau đáu nhớ thương nguồn cội. Một cuốn sách đủ sức làm mềm lòng và rưng rưng khóe mắt những người con xa xứ!

Xây dựng, chỉnh đốn Đảng theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay