In 2013, the ICT industry kept a steady growth when the economy of Viet Nam showed signals of recovery. On October 16th in 2013, the Government of Viet Nam promulgated the Decree No. 132/2013/ND-CP that regulates the organizational structure, functions and duties of the ministry, strengthens its role of state management to meet the demand for development of the line sectors under MIC’s management as well as to serve people and enterprises more effectively. At the beginning of the year 2014, the Prime Minister of Viet Nam established the National Commission on Application of Information Technology (NCAIT). Specially on July 01st in 2014, the Bureau of Politics of Viet Nam Communist Party promulgated the Resolution No. 36-NQ/TW on boosting the use and development of ICT to meet the demand for sustainable development and international integration. These emphasize the determination of the Party and Government of Viet Nam in pushing up the use and development of ICT in order to create breakthroughs of socio - economic development of the country. In comparison with the previous years’ compilation, to facilitate readers’ convenience, the information and data in this book are arranged by line sectors, e.g. IT use, IT industry, information security, etc. In addition, the 2014 White Book provides new useful information such as the export and import of hardware - electronics products, radio and TV channels, websites, online games, social networks, R&D on ICT. We believe that the 2014 White Book will be a helpful document for state agencies, organizations, domestic and foreign enterprises in updating information on Viet Nam ICT. We would like to appreciate readers for their comments to improve the quality of the subsequent editions

Năm 1997, Việt Nam chính thức kết nối vào mạng máy tính toàn cầu Internet. Từ đó đến nay, Việt Nam luôn là một trong những quốc gia có tỷ lệ tăng trưởng số người sử dụng Internet cao nhất trên thế giới. Theo số liệu mới được công bố bởi Tổ chức thống kê số liệu Internet quốc tế (internetworldstats), tính đến tháng 6/2015, Việt Nam đã có 45,5 triệu người (tương đương 48% dân số) sử dụng Internet. Bên cạnh những lợi ích, Internet cũng ẩn chứa nhiều rủi ro cho mọi đối tượng người dùng. Điều này đã chứng minh qua thực tế nhiều năm nay. Internet đã trở thành không phải một “mảnh đất màu mỡ” mà là một miền không gian vô cùng hấp dẫn cho đủ loại tội phạm, từ những kẻ lừa đảo vặt cho đến các tổ chức khủng bố. Nạn nhân cũng rất đa dạng, từ những người dân bình thường cho đến các công ty đa quốc gia và cả những siêu cường quốc trên thế giới. Trong đó, người ta thường nhắc đến những cuộc tấn công mạng vào các công ty, tổ chức lớn với mức thiệt hại nhiều triệu USD. Nhưng thực tế thì đối tượng dễ bị tổn thương hơn cả lại chính là những người dân bình thường – những người có hiểu biết hạn chế về những hiểm họa rình rập họ khi họ tham gia vào mạng Internet - với mức thiệt hại khi xảy ra sự cố có thể chỉ vài trăm ngàn đồng, cũng có thể lên đến hàng tỷ đồng. Với mục đích tuyên truyền, phổ biến và nâng cao nhận thức về công tác đảm bảo an toàn thông tin mạng, Nhà xuất bản Thông tin và Truyền thông đã phối hợp với các chuyên gia thuộc Học viện Kỹ thuật Mật mã xuất bản cuốn sách “Tuyên truyền, phổ biến và nâng cao nhận thức về công tác đảm bảo an toàn thông tin mạng” nhằm cung cấp cho bạn đọc những thông tin căn bản nhất, sát với thực tế nhất về vấn đề này; qua đó bạn đọc sẽ hình dung được những hiểm họa mà họ sẽ phải đối mặt khi sử dụng dịch vụ mạng Internet. Họ cũng sẽ nhận thức được rằng không chỉ những công ty, tổ chức lớn mới cần phải quan tâm đến vấn đề đảm bảo an toàn thông tin, mà mỗi một người dân bình thường cũng phải có hiểu biết về vấn đề này. Và bạn đọc cũng sẽ được cung cấp những kiến thức căn bản về cách thức phòng tránh các tấn công từ mạng. Cuốn sách này được cấu trúc thành bốn chương. Chương thứ nhất là chương tổng quan, làm sáng tỏ khái niệm an toàn thông tin và hiểm họa an toàn thông tin, phần nội dung chính của chương là bức tranh tình hình an toàn thông tin trên thế giới và trong nước trong thời gian vừa qua. Chương thứ hai điểm qua một số văn bản quy phạm pháp luật về lĩnh vực an toàn thông tin, hoặc trong nội dung có những quy phạm liên quan đến an toàn thông tin, trong đó giới thiệu chi tiết về Luật an toàn thông tin mạng. Chương thứ ba trình bày về những nguy cơ mất an toàn thông tin trên mạng Internet nói riêng và trên mạng máy tính nói chung. Những nguy cơ được đề cập ở đây là rất thực tế, chúng hoàn toàn có thể xảy ra với bất kỳ người nào, bất kỳ hệ thống nào có kết nối vào mạng. Và chương thứ tư trình bày về các giải pháp đảm bảo an toàn thông tin trên mạng. Các giải pháp được cung cấp ở mức căn bản để phù hợp với đông đảo đối tượng bạn đọc từ cán bộ, viên chức, đơn vị hoạt động trong lĩnh vực công nghệ thông tin và bạn đọc có nhu cầu tìm hiểu về nội dung này; và quan trọng là nó mang lại cái nhìn tổng thể về giải pháp đảm bảo an toàn thông tin mạng.

Thời gian qua, Đảng và Chính phủ đã ban hành nhiều văn bản quan trọng định hướng cho việc thực hiện chuyển đổi số như Quyết định số 749/QĐ-TTg ngày 03/6/2020 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt “Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030”, Quyết định số 942/QĐ-TTg ngày 15/6/2021 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt “Chiến lược phát triển Chính phủ điện tử hướng tới Chính phủ số giai đoạn 2021 - 2025, định hướng đến năm 2030”, Quyết định số 411/QĐ-TTg ngày 31/3/2022 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt “Chiến lược quốc gia phát triển kinh tế số và xã hội số đến năm 2025, định hướng đến năm 2030” làm định hướng cho việc phát triển chính phủ số, kinh tế số và xã hội số. Trong đó, chữ ký số và dịch vụ chứng thực chữ ký số là thành tố nền tảng pháp lý quan trọng đảm bảo an toàn, xác thực, toàn vẹn, chống chối bỏ cho các giao
dịch điện tử của tổ chức, doanh nghiệp và người dân trong môi trường số.

Báo cáo tình hình phát triển và ứng dụng chữ ký số tại Việt Nam giai đoạn 2017 - 2022 thể hiện sự sẵn sàng ứng dụng chữ ký số trong các hoạt động của các bộ, ngành, doanh nghiệp dựa trên cơ sở thông tin và số liệu cung cấp của 30 bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc chính phủ; 63 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương; Ban Cơ yếu Chính phủ; Tổng  cục Thuế; Tổng cục Hải quan; Bảo hiểm Xã hội Việt Nam; Ủy ban Chứng khoán Nhà nước; Kho bạc Nhà nước; Cục Quản lý đấu thầu - Bộ Kế hoạch và Đầu tư; các tổ chức  cung cấp dịch vụ chứng thực chữ ký số công cộng và tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực chữ ký số chuyên dùng của cơ quan, tổ chức. 

LỜI NÓI ĐẦU
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và tiến trình chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu, Toán học và Công nghệ thông tin ngày càng khẳng định vai trò nền tảng trong sự phát triển của khoa học, công nghệ và nền kinh tế tri thức. Những bước tiến vượt bậc trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, học máy, phân tích dữ liệu lớn, an toàn thông tin hay tính toán hiệu năng cao đều được xây dựng trên cơ sở các lý thuyết toán học hiện đại cùng các phương pháp và công cụ của công nghệ thông tin. Sự gắn kết chặt chẽ giữa Toán học và Công nghệ thông tin không chỉ thúc đẩy sự phát triển của khoa học cơ bản và khoa học ứng dụng, mà còn tạo ra những động lực quan trọng cho đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.
Trong bối cảnh đó, yêu cầu nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và tăng cường ứng dụng tri thức khoa học vào thực tiễn ngày càng trở nên cấp thiết.
Các cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu và cộng đồng khoa học cần không ngừng đổi mới tư duy nghiên cứu, thúc đẩy các hướng nghiên cứu liên ngành, cập nhật nội dung và phương pháp đào tạo, đồng thời tăng cường hợp tác học thuật nhằm nâng cao hiệu quả nghiên cứu và khả năng ứng dụng của các kết quả khoa học.
Nhằm tạo diễn đàn học thuật để các nhà khoa học, giảng viên, nhà nghiên cứu và chuyên gia trao đổi các kết quả nghiên cứu mới, chia sẻ kinh nghiệm và thảo luận những vấn đề khoa học và thực tiễn liên quan đến sự phát triển của Toán học và Công nghệ thông tin trong bối cảnh chuyển đổi số, Trường Đại học Hải Dương tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề “Toán học và Công nghệ thông tin trong kỷ nguyên số: Thách thức và cơ hội” vào ngày 27 tháng 3 năm 2026 tại Trung tâm Văn hóa Xứ Đông, phường Tân Hưng, thành phố Hải Phòng. Kỷ yếu hội thảo tập hợp hơn 60 bài báo khoa học của các nhà nghiên cứu, giảng viên và chuyên gia đến từ nhiều trường đại học và viện nghiên cứu trong cả nước. Nội dung các bài viết tập trung vào các hướng nghiên cứu như Toán học, Toán ứng dụng, khoa học dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, công nghệ thông tin và các nghiên cứu liên ngành giữa Toán học và Công nghệ thông tin. Các công trình được tuyển chọn không chỉ góp phần làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn đang được quan tâm mà còn gợi mở nhiều hướng nghiên cứu và ứng dụng mới trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của khoa học và công nghệ số.
Ban Biên tập Kỷ yếu Hội thảo trân trọng cảm ơn sự tham gia và đóng góp quý báu của các nhà khoa học, các tác giả; đồng thời cảm ơn Ban Tổ chức, các tiểu ban chuyên môn hội thảo cùng các đơn vị liên quan đã tích cực phối hợp trong quá trình tổ chức hội thảo và biên tập, xuất bản kỷ yếu.
Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong quá trình tuyển chọn và biên tập, kỷ yếu khó tránh khỏi những hạn chế nhất định. Ban Biên tập rất mong tiếp tục nhận được các ý kiến đóng góp của các nhà khoa học và bạn đọc để kỷ yếu ngày càng hoàn thiện hơn.
BAN BIÊN TẬP KỶ YẾU

Chuyển đổi số là câu chuyện mới đang diễn ra ở hầu hết các quốc gia với những mức độ và cách thức khác nhau. Ở nước ta, Chương trình chuyển đổi số quốc gia đã nhanh chóng lan tỏa trên cả nước. “Chuyển đổi số” đã thành một từ được nói đến hàng ngày trên truyền thông. Cuộc sống của người dân cũng đang dần gắn nhiều hơn với môi trường thực-số. Nhiều doanh nghiệp đang tích cực tìm hiểu và thực hiện chuyển đổi số. Hầu hết các tỉnh thành và bộ ngành đã công bố đề án chuyển đổi số. Ủy ban Quốc gia về Chuyển đổi số đã được thành lập và hoạt động để giúp Chính phủ điều hành công cuộc chuyển đổi số của đất nước.
Nhận thức về chuyển đổi số liên quan đến hai vấn đề chính: “chuyển đổi số là gì và vì sao phải làm?” và “làm chuyển đổi số thế nào?”. Trong khi vấn đề thứ nhất được nói đến nhiều thời gian qua, những câu hỏi của vấn đề thứ hai như “cần làm gì để chuyển đổi số?”, “phải bắt đầu từ đâu?”, “ai làm chuyển đổi số?”, “thành bại của chuyển đổi số vì sao?”, “tổ chức việc thực hiện chuyển đổi số thế nào?”… vẫn đang rất cần được trả lời và làm rõ.
Hai năm trước chúng tôi viết cuốn sách “Hỏi đáp về chuyển đổi số” với 200 câu hỏi và trả lời để chia sẻ nhận thức ban đầu của mình về chuyển đổi số là gì. Mong muốn tìm câu trả lời về làm chuyển đổi số thế nào dẫn chúng tôi đến những thách thức mới. Những cuốn sách đã xuất bản trên thế giới phần lớn mô tả các hoạt động cụ thể về chuyển đổi số của doanh nghiệp trong bối cảnh của các nước phát triển và ít về phương pháp làm chuyển đổi số. Gần hai năm qua khi tìm hiểu, trao đổi, trải nghiệm với nhận thức dần rõ hơn, chúng tôi đề xuất phương pháp luận ST-235 về làm chuyển đối số, và viết cuốn sách này để chia sẻ với cộng đồng.
Phương pháp luận ST-235 có cốt lõi là tư duy hệ thống được mô tả với hai phần. Phần một (ST) xác định mô hình hệ sinh thái thực-số của các tổ chức với tám hợp phần chia thành các nhóm về hoạt động chính (sản phẩm-dịch vụ, quy trình vận hành, quản trị-quản lý), về nhân tố thành bại (con người, thể chế, công nghệ), về dữ liệu và kết nối, và về an toàn an ninh hệ thống. Chuyển đổi số của một tổ chức về bản chất là xây dựng hệ sinh thái thực-số của mình từ hệ sinh thái hiện tại, và việc này được thực hiện theo phương thức mô tả ở phần hai (235) của ST-235, với 2 nguyên lý, 3 cặp nguyên tắc, và 5 nội dung cốt lõi cần làm.
Hai nguyên lý của ST-235 là tư tưởng chủ đạo và dẫn dắt toàn bộ quá trình chuyển đổi số, xác định rằng chuyển đổi số là quá trình tự thay đổi một cách hệ thống và chuyển đổi số là quá trình liên tục đổi mới sáng tạo với dữ liệu và kết nối. Ba cặp nguyên tắc của ST-235 xác định những điều cần tuân theo khi thực hiện chuyển đổi số, gồm tổng thể và toàn diện, đồng bộ và đột phá, chính chủ và lãnh đạo. Năm vấn đề cốt lõi mỗi tổ chức cần thực hiện khi chuyển đổi số là con người, thể chế, công nghệ, lộ trình, và quản trị thực thi.
Cuốn sách được chia thành sáu chương. Chương Một tóm tắt những khái niệm và vấn đề cơ bản của chuyển đổi số. Chương Hai giới thiệu phương pháp luận ST-235. Bốn chương tiếp theo trình bày về làm chuyển đổi số quốc gia, các lĩnh vực kinh tế-xã hội, các địa phương và doanh nghiệp nhìn theo phương pháp luận ST-235.
Chúng tôi chân thành bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc đến Nhóm Thinktank VINASA vì những điều được chia sẻ, được học tập từ các thảo luận về chuyển đổi số vào các sáng thứ bảy hàng tuần. Chúng tôi chân thành cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp và gia đình với những động viên và khuyến khích hoàn thành cuốn sách; cảm ơn các tỉnh thành, các tập đoàn, các doanh nghiệp, tổ chức, trường học, các đơn vị tổ chức tập huấn chuyển đổi số… đã cho chúng tôi cơ hội đến trao đổi, giới thiệu ST-235 và nhận được nhiều câu hỏi thú vị; cảm ơn Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp, tổ chức GIZ và 11 trường dạy nghề về hoạt động chuyển đổi số chúng tôi được tham gia trong gần hai năm qua; cảm ơn Cục Tin học hóa (hiện nay là Cục Chuyển đổi số quốc gia), Bộ Thông tin và Truyền thông; cảm ơn Nhà xuất bản Thông tin và Truyền thông đã hợp tác với chúng tôi làm cuốn sách này.

Nội dung sách xoay quanh hai bạn nhỏ tìm hiểu về thế giới IoT, 5G và thành phố thông minh. Họ đã được gặp "chuyên gia RF" - một bạn Robot giải thích về IoT (Internet of Thing) và 5G một cách dễ hiểu.

Khi công nghệ thông tin, mạng Internet ngày càng phát triển thì nhu cầu sử dụng Internet của người dùng ngày càng tăng và đây cũng là lúc xuất hiện nguy cơ mất an toàn thông tin. Nổi bật là các nguy cơ tấn công vào người dùng từ các tin tặc và lây nhiễm mã độc vào các hệ thống máy tính. Mã độc do chính các tin tặc lập trình tạo ra, xuất hiện bất kỳ ở đâu trên môi trường của các thiết bị điện tử như các đĩa mềm, thiết bị ngoại vi USB, máy tính đến môi trường trên Internet như các website, trong các tin nhắn, trong hòm thư điện tử của người dùng, trong các phần mềm miễn phí… Nếu để tin tặc sử dụng mã độc để lây lan vào một máy tính hoặc hệ thống mạng sẽ gây ra những hậu quả khó lường. Hiện nay có nhiều loại mã độc xuất hiện ở các dạng khác nhau, chạy trên nhiều môi trường khác nhau như Windows, Linux, MacOS, Android, iOS… đã đặt ra những thách thức lớn trong việc phòng chống mã độc và tấn công mạng cho người dùng máy tính. Ngày 19 tháng 6 năm 2015, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 893/QĐ-TTg phê duyệt “Đề án tuyên truyền, phổ biến, nâng cao nhận thức và trách nhiệm về an toàn thông tin đến năm 2020”, trong đó Bộ Thông tin và Truyền thông được giao một số nhiệm vụ. Thực hiện nhiệm vụ Lãnh đạo Bộ giao, Nhà xuất bản Thông tin và Truyền thông đã phối hợp với các cơ quan, đơn vị thuộc Bộ và các chuyên gia biên soạn, xuất bản cuốn sách “Sổ tay phòng chống mã độc và tấn công mạng cho người dùng máy tính” nhằm góp phần phòng ngừa, hạn chế những hành vi gây mất an toàn, an ninh mạng hiện nay. Nội dung của cuốn sách gồm 7 chương: Chương 1: Tổng quan về tấn công mạng Chương 2: Những nguyên tắc cơ bản đảm bảo an toàn thông tin cho người dùng Chương 3: Bảo vệ máy tính người dùng Chương 4: Bảo vệ điện thoại Smartphone và máy tính bảng Chương 5: Bảo vệ tin nhắn và cuộc gọi Chương 6: An toàn mạng xã hội Chương 7: Bảo vệ mức nâng cao Ngoài ra nội dung cuốn sách còn có phần Phụ lục giới thiệu một số công cụ đảm bảo an toàn cho người dùng trên Internet và hướng dẫn thiết lập an toàn cho phần mềm Antivirus. Hy vọng cuốn sách này sẽ giúp người dùng hiểu được tác hại của mã độc, các hình thức tấn công mạng, từ đó có ý thức, kỹ năng bảo vệ cho chính bản thân mình và cộng đồng khi sử dụng máy tính và các thiết bị thông minh kết nối Internet, mạng xã hội.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, thương mại điện tử đã trở thành một phần không thể thiếu trong nền kinh tế toàn cầu. Sự xuất hiện và lan tỏa của thương mại điện tử không chỉ thay đổi cách thức kinh doanh, mà còn mở rộng khả năng tiếp cận sản phẩm và dịch vụ, giúp kết nối các thị trường và người tiêu dùng trên khắp thế giới. Thương mại điện tử mang đến cho chúng ta sự tiện lợi chưa từng có, khả năng tiếp cận thị trường không giới hạn và tạo động lực mới cho nền kinh tế. Bên cạnh những lợi ích rõ ràng, thương mại điện tử cũng đặt ra những vấn đề lớn cần được xem xét một cách nghiêm túc, đặc biệt là tác động của nó đối với môi trường tự nhiên. Tại giao điểm của tiến bộ công nghệ và nhu cầu phát triển bền vững, việc nghiên cứu và hiểu rõ tác động của thương mại điện tử đối với môi trường không chỉ mang tính cấp thiết mà còn là một yêu cầu không thể thiếu trong quá trình hoạch định chính sách và phát triển chiến lược kinh doanh.

Máy tính xách tay (laptop) đã và đang trở thành công cụ đắc lực trong học tập, nghiên cứu và trong công việc bởi những tính năng và sự tiện dụng mà nó mang lại. Có thể nói không quá rằng với chiếc máy tính xách tay và một kết nối Internet không dây là bạn đã "có cả thế giới di động trong tay". Hiện nay máy tính xách tay có rất nhiều chủng loại, mẫu mã, cấu hình, mức giá... Tuy nhiên để có một chiếc máy tính xách tay phù hợp với nhu cầu và công việc của mình thì đòi hỏi bạn phải có sự lựa chọn, cân nhắc. Hơn nữa, việc bạn có máy tính xách tay mà bạn không biết sử dụng và bảo quản đúng cách sẽ làm giảm tuổi thọ và hiệu quả của máy. Với mong muốn có thể giúp người dùng hiểu được những nguyên tắc chung khi chọn mua và cách sử dụng máy tính xách tay để đạt hiệu quả cao nhất cũng như giải đáp một số thắc mắc, cách sửa chữa những sự cố thông thường; Nhà xuất bản Thông tin và Truyền thông xuất bản cuốn sách "Máy tính xách tay - Nguyên tắc sử dụng và khắc phục sự cố" của tác giả Ngô Vũ Hải với hy vọng cuốn sách sẽ thở thành cuốn Cẩm nang tra cứu hỗ trợ đắc lực cho những người đã, đang và sẽ dùng máy tính xách tay.

Cuốn sách “Phục hồi và phân tích dữ liệu điện tử” được biên soạn trên cơ sở kết quả nghiên cứu, tổng hợp hoạt động thu thập, phục hồi và phân tích dữ liệu điện tử trên không gian mạng ở Việt Nam và trên thế giới trong 18 năm qua, ứng dụng công nghệ và các phần mềm, thiết bị kỹ thuật tiên tiến nhất và các giải pháp xử lý khó khăn, vướng mắc trong quá trình thu thập, phục hồi, phân tích dữ liệu điện tử. Mục đích của cuốn sách là nghiên cứu ứng dụng những thành tựu khoa học, công nghệ thông tin mới, những thiết bị và phần mềm chuyên dùng, để xây dựng cơ sở lý luận, quy trình, hướng dẫn nghiệp vụ, phục vụ cho các cơ quan, doanh nghiệp, cá nhân cũng như làm tài liệu tham khảo cho chương trình đào tạo nghiệp vụ về thu thập, phục hồi và phân tích dữ liệu điện tử của các trường đại học. Đồng thời, đây cũng là tài liệu tham khảo cho các công ty an ninh mạng để phục hồi, lấy lại các dữ liệu bị mất do sự cố kỹ thuật như thiết bị hỏng, lỗi phần cứng, bị lỗi phần mềm, bị nhiễm virus, bị xóa nhầm… Cuốn sách gồm 4 chương: Chương 1. Tổng quan về dữ liệu điện tử Chương 2. Phục hồi và phân tích dữ liệu điện tử trong máy tính Chương 3. Phục hồi và phân tích dữ liệu điện tử trong điện thoại di động Chương 4. Sử dụng Windows tìm kiếm dữ liệu trong máy tính và kỹ thuật giấu tin, khôi phục mật khẩu Cuốn sách “Phục hồi và phân tích dữ liệu điện tử” bao quát một phạm vi rộng lớn các vấn đề về pháp lý, kỹ thuật và công nghệ trong việc sử dụng các loại thiết bị và phần mềm chuyên dùng phục vụ cho việc phục hồi và phân tích dữ liệu điện tử, có thể sử dụng làm chứng cứ theo quy định của pháp luật, phục vụ cho các vụ việc hình sự, các vụ tranh chấp dân sự cũng như kinh tế và việc tìm, lấy lại dữ liệu bị hỏng, bị mất, bị xóa trong các thiết bị số. Những thiết bị, phần mềm và công nghệ mới đã được các công ty an ninh mạng và các cơ quan thực thi pháp luật trên thế giới công nhận và sử dụng, nhưng cũng luôn thay đổi và phát triển, do vậy cuốn sách sẽ khó tránh khỏi những hạn chế và thiếu sót. Rất mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp, xây dựng của độc giả.

Nội dung của giáo trình giới thiệu một cách tổng quát các nguyên tắc cơ bản của anten đến các hệ thống anten thông minh, tiên tiến. Giáo trình trình bày bắt đầu từ lý thuyết đến nguyên lý cũng như các nguyên tắc áp dụng cho thiết kế anten trong các hệ thống truyền thông vô tuyến hiện nay. Nội dung lý thuyết trong mỗi chương đều bao gồm các công thức toán học với phân tích chi tiết, minh họa cụ thể để các sinh viên chuyên ngành Điện tử - Viễn thông với mức học trung bình trở lên có thể đọc hiểu, nắm bắt được kiến thức và không quá khó khăn trong việc phân tích cũng như thiết kế các loại hình anten cơ bản. Bên cạnh đó, với kinh nghiệm là sinh viên, kỹ sư, giảng viên, nhóm tác giả mong muốn tiên phong trong việc cập nhật những tiến bộ trong công nghệ anten tiên tiến, giúp sinh viên có thể làm chủ được công nghệ mới, nhanh chóng bắt kịp được công việc sau khi tốt nghiệp. Với mục tiêu như vậy, nội dung của sách được bố cục như sau:

Chương 1. Tổng quan về kỹ thuật anten: Trình bày tổng quan về các loại hình anten cũng như

vai trò, vị trí của anten trong hệ thống truyền thông vô tuyến. Nội dung của chương cũng đi sâu

vào giới thiệu cơ chế bức xạ của anten cơ bản và phân bố dòng điện trên anten dây mỏng, là nguyên lý cốt lõi cũng như kiến thức nền tảng cho việc phân tích cơ chế bức xạ và phân bố dòng điện trên các loại hình anten có cấu trúc khác.

Chương 2. Các tham số cơ bản của anten: Giới thiệu một số tham số cơ bản của anten, các đặc trưng cũng như tiêu chuẩn, phương thức để đánh giá anten. Nội dung này được dựa trên các khái niệm đã được chuẩn hóa trong IEEE Std 145-1983 dành cho lĩnh vực anten.

Chương 3. Anten dây tuyến tính: Giới thiệu và phân tích các cấu trúc cơ bản và đơn giản nhất của anten dây, một trong những loại hình anten lâu đời nhất, đơn giản nhất, rẻ nhất, phổ biến nhất và vẫn còn xuất hiện trong khá nhiều ứng dụng thực tế ngày nay.

Chương 4. Công nghệ MIMO: Giới thiệu sơ lược các đặc tính cũng như lợi điểm của hệ thống MIMO và anten trong hệ thống MIMO. Trong đó, thách thức lớn cho các hệ thống anten MIMO hiện nay là ảnh hưởng tương hỗ khi các phần tử anten được đặt khá gần nhau. Vì vậy, nội dung chương này cũng giới thiệu các giải pháp cùng những nghiên cứu đã công bố gần đây trong việc giải quyết vấn đề này.

Chương 5. Anten tái cấu hình: Giới thiệu tổng quan về vai trò của anten tái cấu hình trong hệ thống truyền thông tiên tiến cũng như các phương pháp, kỹ thuật để tái cấu hình cho anten. Chương 6. Một số loại hình anten tiên tiến khác: Giới thiệu một số công nghệ thiết kế anten tiên tiến dựa trên kiến trúc bức xạ nhằm tạo ra các anten có kích thước nhỏ, băng thông rộng, đa băng,… áp dụng phần nhiều cho các ứng dụng anten trên thiết bị đầu cuối di động như anten PIFA, anten Fractal, anten Fibonacci. Giáo trình do TS. Dương Thị Thanh Tú làm chủ biên; TS. Hoàng Phương Thảo và PGS.TS. Nguyễn Quốc Trung góp ý, hiệu chỉnh. Chúng tôi hy vọng rằng giáo trình này sẽ là tài liệu giảng dạy hữu ích cho đào tạo đại học và sau đại học đối với sinh viên chuyên ngành vô tuyến, kỹ thuật vô tuyến điện tử và thông tin liên lạc, kỹ thuật viễn thông. Giáo trình cũng được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho môn học liên quan đến lĩnh vực anten và siêu cao tần và người học quan tâm đến lĩnh vực này. Do hạn chế của thời lượng nên nội dung của giáo trình không trình bày tất cả các kỹ thuật, phương pháp phân tích cũng như các loại hình anten tiên tiến có trong thực tế. Tuy nhiên, người học có thể hoàn thiện thêm kiến thức về lĩnh vực anten bằng cách đọc các tài liệu tham khảo dẫn ra ở cuối sách.

Trong thời đại công nghệ số hiện nay, công nghệ bán dẫn đóng vai trò nền tảng, là trái tim của mọi thiết bị điện tử, từ những chiếc điện thoại thông minh chúng ta sử dụng hàng ngày, đến các hệ thống trí tuệ nhân tạo phức tạp. Đồng thời, công nghệ bán dẫn là công nghệ nền tảng của các ngành công nghệ khác như điện tử, viễn thông, công nghệ thông tin. Ngành công nghiệp bán dẫn không chỉ là một lĩnh vực kỹ thuật chuyên sâu, mà còn là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế và xã hội toàn cầu.

Cuốn sách sẽ cung cấp cho độc giả một cái nhìn toàn diện về công nghệ bán dẫn, từ những nguyên lý cơ bản đến các ứng dụng tiên tiến. Chúng ta sẽ cùng nhau khám phá các khía cạnh khác nhau của ngành công nghiệp này, bao gồm:

Các xu hướng công nghiệp bán dẫn: Phân tích cấu trúc, động lực và các yếu tố cạnh tranh trong thị trường bán dẫn toàn cầu, cùng với đánh giá vị thế của Việt Nam.

Vật liệu bán dẫn: Nghiên cứu các loại vật liệu bán dẫn phổ biến, đặc tính và ứng dụng của chúng.

Thiết kế vi mạch: Khám phá các phương pháp thiết kế vi mạch tích hợp (IC), từ thiết kế logic đến thiết kế vật lý.

Công nghệ sản xuất chip: Tìm hiểu quy trình sản xuất chip phức tạp, từ thiết kế đến chế tạo và kiểm tra.

Các xu hướng công nghệ mới: Cập nhật các xu hướng công nghệ bán dẫn mới nhất, bao gồm vật liệu mới, công nghệ sản xuất tiên tiến và các ứng dụng đột phá.

Cuốn sách không chỉ tập trung vào những công nghệ hiện tại, mà còn chú trọng đến những công nghệ đang được nghiên cứu phát triển và sẽ được ứng dụng trong tương lai gần.

GIỚI THIỆU TỔNG QUAN

Trong kiến trúc tổng thể của Trí tuệ nhân tạo (AI) và Xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) hiện đại, đại số tuyến tính là nền tảng toán học chi phối cách dữ liệu được biểu diễn, biến đổi và kết hợp để tạo ra tri thức. Nếu xem xác suất–thống kê cung cấp nguyên lý mô hình hoá sự bất định và xây dựng tiêu chuẩn đánh giá, còn giải tích cung cấp cơ chế tối ưu hoá để mô hình tự điều chỉnh tham số, thì Đại số tuyến tính (Linear Algebra) chính là ngôn ngữ cấu trúc hoá toàn bộ phép tính trong học sâu: từ biểu diễn ngôn ngữ đến cơ chế suy luận và kiến trúc mạng.

Điểm xuất phát của NLP hiện đại là việc chuyển đổi ngôn ngữ rời rạc (token, từ, câu) thành các đối tượng liên tục trong không gian nhiều chiều. Quá trình đó được thực hiện bằng embeddings với mỗi đơn vị ngôn ngữ được gán một vector . Từ đây, hầu hết các phép toán cốt lõi của mô hình trở thành các phép biến đổi tuyến tính và phép toán trên ma trận/tensor: các tầng tuyến tính, chuẩn hoá, chiếu không gian, rút trích đặc trưng, và ghép nối thông tin. Trong Transformer, Attention có thể được nhìn như một chuỗi thao tác đại số tuyến tính trên các ma trận truy vấn-khóa-giá trị (Q, K, V), trong đó tích vô hướng, nhân ma trận và chuẩn hoá đóng vai trò trung tâm để lượng hoá mức độ liên quan và tổng hợp ngữ cảnh.

Trên bình diện tối ưu hoá và suy luận, đại số tuyến tính còn là nền tảng để hiểu hình học của không gian biểu diễn: chuẩn (norm) và khoảng cách để đo độ tương đồng ngữ nghĩa, trực giao và phép chiếu để tách thành phần thông tin, trị riêng và phân rã ma trận để phân tích cấu trúc (PCA, SVD), cũng như điều kiện tốt của bài toán để đảm bảo tính ổn định tính toán. Trong huấn luyện mô hình, các đối tượng gradient và cập nhật tham số cũng được biểu diễn dưới dạng vector–ma trận, cho phép triển khai hiệu quả trên phần cứng song song (GPU/TPU).

Vì vậy, cuốn sách Đại số tuyến tính và ứng dụng trong Trí tuệ nhân tạo và Xử lý ngôn ngữ tự nhiên sẽ hệ thống hoá các khái niệm Đại số tuyến tính cốt lõi như vector, không gian vector, tích vô hướng, chuẩn và khoảng cách, ma trận và phép biến đổi tuyến tính, hệ phương trình tuyến tính, trị riêng–vector riêng, các phép phân rã (đặc biệt SVD), cùng các đối tượng tensor và phép toán liên quan, đặc biệt là ứng dụng cụ thể trong các mô hình AI và NLP như xây dựng và phân tích embeddings, attention, giảm chiều, nén biểu diễn, đánh giá tương đồng ngữ nghĩa và thiết kế kiến trúc tính toán hiệu quả.

Cuốn sách không tập trung chi tiết và sâu về kiến thức Đại số tuyến tính mà chỉ hệ thống hóa lại kiến thức toán nền tảng và ứng dụng trong AI và NLP. Mục tiêu của cuốn sách là hướng đến việc thu hẹp khoảng cách giữa toán học trừu tượng với ứng dụng trong khoa học–kỹ thuật, đặc biệt trong AI và NLP. Từ định nghĩa và công thức, người học sẽ được trải nghiệm thú vị việc ứng dụng Đại số tuyến tính để xây dựng hệ thống AI và NLP thực tế với đầy đủ các bước của quy trình từ xây dựng dữ liệu, tiền xử lý, vector hóa dữ liệu, xây dựng mô hình, cài đặt thuật toán, chạy thử nghiệm, trực quan hóa kết quả và phân tích chỉ số đánh giá. Tác giả kỳ vọng rằng, thông qua trải nghiệm này, bạn đọc sẽ nhận thức rõ lớp toán học nền tảng nằm bên dưới mỗi mô hình và thuật toán AI/NLP, từ đó có nền móng vững chắc để tiếp tục nghiên cứu, phát triển và đổi mới sáng tạo một cách bền vững.

 

Thông tin di động ngày nay đã trở thành một trong những dịch vụ viễn thông phát triển rất nhanh và mang lại hiệu quả cao cho các doanh nghiệp viễn thông, mang lại nhiều lợi ích cho phát triển kinh tế - xã hội. Sự phát triển của thị trường viễn thông di động đã thúc đẩy mạnh mẽ việc nghiên cứu và triển khai các hệ thống thông tin di động mới trong tương lai. Hệ thống di động thế hệ thứ hai với GSM và CDMA là những ví dụ điển hình đã phát triển mạnh mẽ ở nhiều quốc gia, tuy nhiên thị trường viễn thông ngày càng mở rộng càng thể hiện rõ những hạn chế về dung lượng và băng thông của các hệ thống thông tin di động thế hệ thứ hai. Sự ra đời của hệ thống thông tin di động thế hệ thứ ba với các công nghệ tiêu biểu như WCDMA hay HSPA là một tất yếu để có thể đáp ứng được nhu cầu truy cập dữ liệu, âm thanh, hình ảnh, xem phim… với tốc độ cao. Hiện nay, mặc dù các hệ thống thông tin di động thế hệ 2,5G hay 3G vẫn đang phát triển không ngừng nhưng các nhà khai thác viễn thông lớn trên thế giới đã triển khai một chuẩn di động thế hệ mới có rất nhiều tiềm năng và sẽ trở thành chuẩn di động 4G trong thời gian tới, đó là LTE (Long Term Evolution - Sự phát triển dài hạn). Thực tế triển khai công nghệ LTE vừa qua tại nhiều nước đã chứng tỏ khả năng vượt trội của LTE cả trên phương diện công nghệ lẫn khả năng thương mại. Trước đây, muốn truy cập dữ liệu lớn, bạn phải cần có một đường dây cố định để kết nối. Với LTE, chúng ta có thể truy cập tất cả các dịch vụ mọi lúc mọi nơi trong khi vẫn di chuyển như: xem phim chất lượng cao HDTV, điện thoại có hình, chơi game, nghe nhạc trực tuyến, tải cơ sở dữ liệu… với một tốc độ “siêu tốc”. Đó chính là sự khác biệt giữa mạng di động thế hệ thứ 3 (3G) và mạng di động thế hệ thứ tư (4G). Tuy vẫn còn khá mới mẻ tại Việt Nam nhưng mạng di động băng rộng 4G đang được kỳ vọng sẽ tạo ra nhiều thay đổi khác biệt so với những mạng di động hiện nay. Bộ Thông tin và Truyền thông rất coi trọng việc phát triển thông tin di động băng rộng các thế hệ tiếp theo để có hạ tầng viễn thông hiện đại, làm nền tảng cho phát triển kinh tế số, góp phần thay đổi cơ cấu tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, phục vụ cộng đồng như giám sát và bảo vệ môi trường, xây dựng ngôi nhà thông minh, thành phố thông minh, chăm sóc sức khỏe… Mạng và dịch vụ di động băng rộng công nghệ 4G mở ra cơ hội to lớn cho việc đạt được mục tiêu này.

LỜI NÓI ĐẦU

Cùng với sự tiến bộ không ngừng về khoa học và công nghệ trên thế giới hiện nay, việc ứng dụng những kỹ thuật tiên tiến góp phần phục vụ công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước là nhiệm vụ không thể thiếu.

Mạng truyền thông công nghiệp đóng vai trò quan trọng trong các lĩnh vực đo lường điều khiển và tự động hóa. Xu thế của giải pháp dùng mạng công nghiệp không những nằm ở phương tiện kỹ thuật, mà còn ở khía cạnh kinh tế. Chính vì vậy, ứng dụng của nó rộng rãi trong hầu hết các lĩnh vực công nghiệp, như điều khiển quá trình, tự động hoá xí nghiệp, tự động hoá toà nhà, điều khiển giao thông... Việc sử dụng mạng truyền thông công nghiệp là không thể thiếu trong việc tích hợp các hệ tự động hoá hiện đại, đặc biệt trong các hệ đo lường và điều khiển.

Trong Giáo trình Mạng truyền thông công nghiệp, nhóm tác giả sẽ trình bày cơ sở kỹ thuật của mạng truyền thông công nghiệp, ứng dụng mạng truyền thông PROFIBUS trong việc giám sát và điều khiển hệ thống điện tử và thiết kế mạng truyền thông công nghiệp dựa trên PCS 7.

Tài liệu được biên soạn phù hợp với sinh viên các chuyên ngành kỹ thuật Điện - Điện tử, Tự động hóa, Điện công nghiệp… Với cách bố trí nội dung các chương kết hợp cả lý thuyết và thực hành, tài liệu sẽ giúp sinh viên áp dụng kiến thức đã học vào thực tế. Tài liệu cũng giúp củng cố, tổng hợp lại kiến thức về mạng truyền thông công nghiệp, đúc rút kinh nghiệm cho công việc sau này. Đây cũng là tài liệu tham khảo bổ ích đối với các thầy cô giáo và các em sinh viên của các ngành kỹ thuật khác vì có nhiều ví dụ ứng dụng thực tế.

Trong quá trình biên soạn Giáo trình, chúng tôi đã nhận được sự động viên, khích lệ và giúp đỡ của các cá nhân, tổ chức và các bạn đồng nghiệp. Cho phép chúng tôi được gửi lời cảm ơn đối với các tập thể và cá nhân trên.

Rất mong nhận được ý kiến đóng góp của các bạn đồng nghiệp và độc giả, giúp cho lần tái bản tới được hoàn thiện hơn về nội dung.

CÁC TÁC GIẢ

FJCAI 2026 không chỉ là một sự kiện công bố khoa học, mà còn là không gian kết nối giữa
nghiên cứu cơ bản và ứng dụng, giữa trường đại học – viện nghiên cứu – doanh nghiệp, và
giữa thế hệ chuyên gia đi trước với lực lượng nghiên cứu trẻ đang phát triển mạnh mẽ.